Rechtsvormen
Of je nu een gezelschap opricht, een festival organiseert of als zelfstandige aan de slag gaat: op een gegeven moment moet je kiezen in welke rechtsvorm je dat doet. Een rechtsvorm bepaalt hoe je organisatie officieel is vastgelegd, wie verantwoordelijk is voor geldzaken en wie de beslissingen neemt. We zetten de meest gebruikte rechtsvormen in de culturele sector op een rij, met aandacht voor wat ze betekenen in de praktijk.
Wat is een rechtsvorm?
Een rechtsvorm is de juridische structuur van je organisatie of onderneming. Daarmee wordt vastgelegd wie aansprakelijk is voor schulden, hoe besluiten worden genomen, en welke belastingen je moet betalen. Sommige vormen kun je eenvoudig zelf oprichten (zoals een eenmanszaak), voor andere heb je een notaris nodig (zoals een stichting of bv). De juiste rechtsvorm helpt je niet alleen bij praktische zaken zoals belasting en aansprakelijkheid, maar zegt ook iets over je professionele positie in het veld. Zeker wanneer je financiering aanvraagt, samenwerkt met partners of personeel wilt aannemen, is het kiezen van de juiste rechtsvorm een belangrijke keuze voor de toekomst van je praktijk.
De belangrijkste rechtsvormen
- Eenmanszaak
De meest laagdrempelige manier om te starten. Je bent als persoon volledig aansprakelijk voor schulden, maar profiteert wel van belastingvoordelen, zoals de zelfstandigenaftrek. Veel kunstenaars, ontwerpers en zzp’ers beginnen op deze manier.
Voor wie? Handig als je zelfstandig werkt, weinig risico loopt en snel wilt starten.
- Vennootschap onder firma (v.o.f.)
Deze vorm gebruik je als je met meerdere mensen samenwerkt. Je deelt winst, verantwoordelijkheden en risico’s. De afspraken leg je vast in een vennootschapscontract.
Voor wie? Past bij duo’s of kleine collectieven die structureel samenwerken, zoals creatieve bureaus of coproducties.
- Stichting
In de culturele sector verreweg de meest voorkomende rechtsvorm. Een stichting heeft een bestuur, geen winstoogmerk en is in principe niet privé aansprakelijk (tenzij er sprake is van grove nalatigheid).Voor wie? Geschikt voor organisaties die subsidies aanvragen, maatschappelijke doelen nastreven of producties realiseren met publieke middelen.
- Besloten vennootschap (bv)
Een bv is een onderneming met één of meer eigenaren (aandeelhouders). De onderneming is zelf aansprakelijk voor schulden. De oprichting verloopt via de notaris en brengt verplichtingen mee, zoals het opstellen van een jaarrekening.
Voor wie? Interessant voor makers of producenten die risico’s willen afschermen, winst willen kunnen herinvesteren of met investeerders werken.
- Vereniging
Een vereniging is ideaal als je met leden werkt of samen een gemeenschappelijk doel nastreeft, zoals een kunstenaarscollectief of belangenvereniging. Met notariële oprichting (volledige rechtsbevoegdheid) ben je als bestuur niet privé aansprakelijk.
Voor wie? Past goed bij initiatieven die uit samenwerking ontstaan en waar leden mee beslissen.
Hoe kies je de juiste vorm?
Bij het kiezen van een rechtsvorm kijk je naar drie kernvragen:
Werk je alleen of samen?Als je zelfstandig werkt, ligt een eenmanszaak of bv voor de hand. Werk je samen met anderen, overweeg dan een v.o.f., stichting of vereniging.
Hoeveel risico wil je lopen?Bij een eenmanszaak of v.o.f. ben je privé aansprakelijk voor schulden. Een stichting, vereniging of bv heeft rechtspersoonlijkheid: de organisatie is aansprakelijk, niet jij persoonlijk (behalve bij wanbeheer).
Wat zijn je financiële doelen?Heb je een maatschappelijk of artistiek doel zonder winstoogmerk, dan past een stichting. Wil je winst kunnen maken of investeren met partners, dan is een bv logischer.
💡 Tip: Kijk niet alleen naar je huidige situatie, maar ook naar de toekomst. Start je als zzp’er, maar wil je op termijn projecten organiseren of personeel aannemen? Dan kan een stichting of bv beter aansluiten bij je groei.
Overige rechtsvormen
Andere rechtsvormen zoals een maatschap, commanditaire vennootschap (cv) of coöperatie komen minder vaak voor in de cultuursector. Ze kunnen interessant zijn bij samenwerkingen met zelfstandige professionals of gedeelde investeringen. Meer informatie hierover vind je bij de Kamer van Koophandel.